یکی از جذابترین و پرکاربردترین متریالهایی که در سالهای اخیر توجه بسیاری از متخصصان و دندانپزشکان را به خود جلب کرده است، کامپوزیت فلو (Flowable Composite) است.
کامپوزیت فلو نوعی رزین کامپوزیت دندانپزشکی با ویسکوزیته پایین است که به دلیل جریانپذیری عالی (Flowability) خود، برای ترمیم حفرههای کلاس V، حفرههای پروگزیمال کوچک، لاینینگ حفرهها، و تعمیرات جزئی ترمیمهای قبلی ایدهآل میباشد. این ماده از ترکیب مونومرهای رزینی مانند Bis-GMA و TEGDMA به همراه پرکنندههای سیلیکا یا زیرکونیای با اندازه ذرات نانویی (معمولاً ۰٫۰۱ تا ۱ میکرومتر) ساخته شده و درصد حجم پرکننده آن بین ۴۰ تا ۶۰ درصد است که باعث ایجاد خواص رئولوژیکی منحصربهفرد میشود؛ به طوری که تحت فشار ابزار یا سرنگ، به راحتی جریان مییابد و جزئیات آناتومیک را دقیق پر میکند. کامپوزیتهای فلو دارای استحکام فشاری بالا (حدود ۱۵۰-۲۰۰ مگاپاسکال)، انقباض پلیمریزاسیون کم (کمتر از ۲ درصد)، و پولیشپذیری عالی هستند، اما به دلیل مقاومت سایشی کمتر نسبت به کامپوزیتهای هیبریدی، برای نواحی با فشار جونده بالا توصیه نمیشوند.
کامپوزیت فلو چیست و چه ساختار شیمیایی دارد؟
برای درک ماهیت کامپوزیت فلو، باید به ساختار میکروسکوپی آن نگاه کنیم. کامپوزیتهای دندان به طور کلی از دو بخش اصلی تشکیل شدهاند: یک ماتریکس رزینی (بخش پلاستیکی و روان) و ذرات پرکننده معدنی یا فیلرها (مانند سیلیکا یا کوارتز که به آن استحکام میبخشند). جهت خرید کامپوزیت دندان میتوانید همین حالا اقدام نمایید.
در کامپوزیتهای فلو، دندانپزشکان و محققان فرمولاسیون را تغییر دادهاند؛ به این صورت که میزان ذرات پرکننده (فیلر) به میزان قابلتوجهی کاهش یافته (معمولاً بین ۳۷ تا ۵۳ درصد حجمی) و در مقابل، سهم ماتریکس رزینی بیشتر شده است. این تغییر هوشمندانه باعث میشود که ویسکوزیته (گرانروی) ماده به شدت کاهش یابد. در نتیجه مادهای سیال و روان به دست میآید که میتواند مانند عسل در کوچکترین شیارها، حفرات و آناتومیهای پیچیده دندان نفوذ کند، بدون اینکه نیازی به فشردن یا اصطلاحاً “پک کردن” (Packing) با قلمهای کامپوزیت داشته باشد.
چرا سیال بودن یک مزیت بزرگ است؟
این سیالیت به دندانپزشک اجازه میدهد تا ماده را با استفاده از سرنگهای بسیار ظریف (تیپهای میکروسکوپی) دقیقاً در نقطهای که نیاز است تزریق کند. این ویژگی، خطر گیر افتادن حبابهای هوا (Void) در کف حفره را به صفر نزدیک میکند؛ حبابهایی که اگر در زیر ترمیمهای معمولی باقی بمانند، میتوانند باعث حساسیتهای شدید بعد از کار، ریزنشت میکروبی و در نهایت شکست درمان شوند.
کاربردهای کلینیکی کامپوزیت فلو
کامپوزیت فلو یک آچار فرانسه در مطبهای دندانپزشکی است. برخلاف تصور عموم، از این ماده برای پر کردن کل یک دندان آسیبدیده بزرگ استفاده نمیشود، بلکه کاربردهای آن کاملاً تخصصی و استراتژیک است:
۱. استفاده به عنوان لاینر (Liner) یا بیس در حفرات عمیق
یکی از حیاتیترین کاربردهای کامپوزیت فلو در دندانپزشکی ترمیمی، استفاده از آن به عنوان اولین لایه در کف حفرات عمیق دندانی (به ویژه حفرات کلاس یک و دو) است. دندانپزشک یک لایه نازک (حدود ۱ تا ۲ میلیمتر) از کامپوزیت فلو را در کف حفره قرار میدهد.
دلیل این کار چیست؟ کامپوزیت فلو به دلیل روانی بالا، کاملاً با پستی و بلندیهای کف دندان تراشخورده منطبق میشود (Adaptation). همچنین به دلیل داشتن رزین بیشتر، خاصیت الاستیسیته (انعطافپذیری) بیشتری دارد و مانند یک بالشتک ضربهگیر (Stress-absorbing layer) عمل میکند. این بالشتک، فشارهای ناشی از انقباض (شرینکیج) لایههای بعدی کامپوزیت را خنثی کرده و از درد دندان هنگام جویدن جلوگیری میکند.
۲. ترمیم حفرات کلاس ۵ (سایشهای طوق دندان)
بسیاری از افراد به دلیل مسواک زدن محکم یا دندانقروچه، دچار سایش در ناحیه اتصال دندان به لثه (طوق دندان) میشوند. این نواحی که تحت فشارهای خمشی زیادی هستند (Abfraction)، نیاز به مادهای دارند که همراه با دندان کمی انعطاف داشته باشد. کامپوزیتهای معمولی در این نواحی خیلی زود کنده میشوند (Pop-out)، اما کامپوزیت فلو به دلیل ضریب الاستیسیته پایینتر، با خم شدنهای میکروسکوپی دندان همراهی کرده و اتصالی پایدارتر ایجاد میکند.
۳. فیشور سیلانت دندانهای کودکان و بزرگسالان
سطح جونده دندانهای آسیاب دارای شیارهای بسیار باریک و عمیقی است که موهای مسواک به آن نفوذ نمیکند. کامپوزیت فلو به راحتی در این شیارهای میکروسکوپی جاری شده و آنها را مهر و موم میکند تا از شروع پوسیدگی جلوگیری شود.
۴. اسپلینت کردن دندانها (Splinting)
در مواردی که دندانها به دلیل بیماریهای لثه (پریودنتال) یا ضربه (تروما) لق شدهاند، دندانپزشکان با استفاده از نوارهای فایبرگلاس و کامپوزیت فلو، دندانهای لق را به دندانهای محکم مجاور متصل میکنند. روانی کامپوزیت فلو باعث میشود فایبرها به طور کامل آغشته شده و یک ساختار یکپارچه و مستحکم ایجاد شود.
۵. ترمیم لبپر شدگیهای کوچک (Margin Repair)
اگر یک ترمیم کامپوزیتی یا سرامیکی در لبهها دچار پریدگی جزئی شود، به جای تعویض کل ترمیم، دندانپزشک میتواند با دقت بالا، تنها همان نقص کوچک را با کامپوزیت فلو پر و اصلاح کند.
تفاوتهای بنیادین کامپوزیت فلو با کامپوزیت معمولی
برای داشتن یک انتخاب آگاهانه، باید تفاوتهای فیزیکی و شیمیایی این دو را با جزئیات علمی بررسی کنیم:
- میزان استحکام و مقاومت در برابر سایش: کامپوزیتهای معمولی ، ذرات فیلر بسیار بیشتری دارند. این یعنی تحمل فشار جویدن آنها بسیار بالاتر است. کامپوزیت فلو به دلیل فیلر کمتر، مقاومت سایشی پایینتری دارد و اگر در سطوح جونده اصلی (مثل کاسپهای دندان آسیاب) به تنهایی استفاده شود، خیلی زود ساییده شده و از بین میرود.
- انقباض پلیمریزاسیون (Polymerization Shrinkage): این یک اصطلاح بسیار مهم در دندانپزشکی است. وقتی کامپوزیت زیر نور دستگاه لایت کیور سفت میشود، مقداری جمع میشود (انقباض). چون کامپوزیت فلو رزین بیشتری دارد، میزان جمعشوندگی آن (بین ۳ تا ۵ درصد) بیشتر از کامپوزیتهای معمولی (حدود ۱.۵ تا ۲ درصد) است. به همین دلیل دندانپزشکان حرفهای هرگز حفرههای بزرگ را تماماً با کامپوزیت فلو پر نمیکنند تا این انقباض باعث ایجاد درز و نفوذ باکتری نشود.
- هندلینگ و شکلپذیری: کامپوزیت معمولی مانند خمیر مجسمهسازی است؛ دندانپزشک آن را شکل میدهد و ماده همان شکل را حفظ میکند. اما کامپوزیت فلو تمایل به جاری شدن دارد و نمیتوان با آن کاسپها و برجستگیهای آناتومیک دندان را بازسازی کرد.
مزایا و معایب کامپوزیت فلو در یک نگاه تخصصی
بیایید نگاهی بیطرفانه و جامع به نقاط قوت و ضعف این متریال داشته باشیم.
نقاط قوت:
- تطابق بینظیر (Marginal Adaptation): توانایی پوشش صددرصدی زوایای میکروسکوپی دندان.
- صرفهجویی در زمان: تزریق سریع از طریق سرنگ، زمان حضور بیمار در یونیت را کاهش میدهد.
- تنوع رنگی بالا: این کامپوزیتها در رنگهای بسیار متنوع و حتی رنگهای اپک (پوشاننده بدرنگیها) عرضه میشوند که برای زیبایی بینظیرند.
- عدم ایجاد حباب: روانی ماده مانع از محبوس شدن هوا میشود.
نقاط ضعف:
- مقاومت مکانیکی پایین در برابر نیروهای سنگین جویدن.
- شرینکیج (انقباض) بالاتر نسبت به مدلهای خمیری.
- احتمال ریزش (Slumping) در صورتی که دندانپزشک نتواند سیالیت ماده را به درستی کنترل کند.
ظهور کامپوزیتهای بالک فیل فلو (Bulk-Fill Flowable)
علم مواد دندانپزشکی هرگز متوقف نمیشود. یکی از چالشهای بزرگ کامپوزیتهای فلو کلاسیک این بود که دندانپزشک باید آنها را لایه لایه (هر لایه حداکثر ۲ میلیمتر) قرار داده و نور میتاباند.
اما امروزه تکنولوژی کامپوزیتهای بالک فیل فلو وارد بازار شده است. با تغییر در آغازگرهای نوری (Photoinitiators) و استفاده از تکنولوژی نانو، دندانپزشکان اکنون میتوانند این نوع کامپوزیت فلو را تا ضخامت ۴ میلیمتر در یک مرحله درون حفره تزریق کرده و کیور کنند، بدون اینکه نگران سفت نشدن عمق ماده یا انقباض شدید آن باشند. این یک انقلاب در سرعت و کیفیت ترمیمهای خلفی محسوب میشود.
بهترین برندهای کامپوزیت فلو در بازار ایران و جهان
انتخاب متریال باکیفیت، تضمینکننده سلامت بیمار و اعتبار دندانپزشک است. در فروشگاههای معتبری مانند رازدنت، ما روی اصالت کالاها حساسیت ویژهای داریم. برخی از برترین برندهای جهانی که با تکنولوژیهای پیشرفته کامپوزیت فلو تولید میکنند عبارتند از:
- برند 3M (مدل Filtek Supreme Flowable)
- برند Kuraray (مدل Clearfil Majesty Flow)
- برند GC (مدل G-aenial Universal Flo)
- برند سارمکو (Saremco)
- برند دنفیل(Denfill)
چرا انتخاب و خرید از سایت رازدنت؟
تامین مواد دندانپزشکی نیازمند اعتماد، تخصص و شناخت دقیق است. کامپوزیتهای دندانپزشکی موادی بسیار حساس به دما و نور هستند. نگهداری نادرست در انبارها یا خرید محصولات تاریخگذشته (یا با تاریخهای دستکاری شده در بازارهای غیررسمی) میتواند منجر به شکست کامل درمان، سفت نشدن کامپوزیت و آسیب به دندان بیمار شود.
ما در رازدنت، به عنوان همراه تخصصی دندانپزشکان:
- تضمین اصالت کالا را به عنوان خط قرمز خود میدانیم.
- زنجیره تامین و انبارداری را با رعایت دقیق استانداردهای دمایی مدیریت میکنیم تا ساختار شیمیایی رزینها دستخوش تغییر نشود.
- با ارائه مشاوره تخصصی، به شما کمک میکنیم بر اساس کیسهای کلینیکی خود (اندو، ترمیمی، زیبایی)، بهترین مدل کامپوزیت فلو را با مناسبترین قیمت انتخاب کنید.
کامپوزیت فلو یک جایگزین برای کامپوزیتهای معمولی نیست، بلکه یک مکمل ضروری، استراتژیک و هنرمندانه در جعبه ابزار هر دندانپزشک ماهر است. از کاهش استرسهای ناشی از انقباض گرفته تا پر کردن ظریفترین شیارهای دندانی، این ماده سیال توانسته کیفیت درمانهای ترمیمی را به سطح جدیدی ارتقا دهد. شناخت دقیق ویژگیهای بیومکانیکی این ماده، کلید دستیابی به ترمیمهایی با طول عمر بالا و زیبایی خیرهکننده است.
سوالات متداول (FAQ)
۱. آیا میتوان کل یک دندان پوسیده را با کامپوزیت فلو پر کرد؟
خیر، از نظر علمی و استانداردهای دندانپزشکی، کامپوزیت فلو مقاومت کافی برای تحمل فشارهای اصلی جویدن را ندارد و باید در زیر یا اطراف کامپوزیتهای معمولی (پکبل) استفاده شود، مگر در حفرات بسیار کوچک یا کلاس ۵.
۲. طول عمر کامپوزیت فلو چقدر است؟
طول عمر این ماده به شدت وابسته به محل استفاده، تکنیک ایزولاسیون دندانپزشک و بهداشت بیمار است. اما به طور میانگین، اگر به عنوان ترمیم کلاس ۵ یا سیلانت استفاده شود، بین ۵ تا ۷ سال عمر مفید دارد.
۳. علت تغییر رنگ زودتر کامپوزیت فلو نسبت به کامپوزیت معمولی چیست؟
به دلیل وجود ماتریکس رزینی بیشتر نسبت به ذرات فیلر، کامپوزیتهای فلو (به خصوص برندهای ارزانتر) استعداد بیشتری برای جذب رنگدانههای مواد غذایی (مثل چای، قهوه و دخانیات) دارند. هرچند در برندهای نانوتکنولوژی این مشکل تا حد زیادی رفع شده است.
۴. فرق رزین فلو با کامپوزیت فلو چیست؟
در ادبیات بالینی دندانپزشکی این دو عبارت معمولاً به یک ماده اشاره دارند. رزین، پایه اصلی پلاستیکی ماده است و کامپوزیت ترکیبی از رزین و فیلر است. اما نام علمی و دقیق آن، رزین کامپوزیت فلو (Flowable Resin Composite) است.
منابع:
www.dentalsky.com
تأیید شده توسط تیم تحریریه رازدنت
محتوای این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی شماست. قبل از هرگونه اقدام، جهت درمان از پزشک خود مشاوره بگیرید.
