فرز دندانپزشکی یکی از ابزارهای دندانپزشکی است در کیفیت درمان، سرعت کار و ایمنی بافتهای دندان موثر است. انتخاب نادرست فرز میتواند منجر به افزایش گرما، لرزش، آسیب به مینای سالم، کاهش دقت تراش و حتی شکست ابزار شود.
این راهنمای جامع با رویکرد آموزشی–کاربردی تدوین شده تا دندانپزشکان بتوانند متناسب با نوع درمان، هندپیس و ماده مورد تراش، بهترین فرز دندانپزشکی را انتخاب کنند.
این مقاله توسط تیم محتوای تخصصی رازدنت و با استناد به استانداردهای بینالمللی، راهنمای سازندگان و منابع علمی معتبر تهیه شده است.
فرز دندانپزشکی چیست و چرا انتخاب درست آن اهمیت دارد؟
فرز دندانپزشکی (Dental Bur) ابزاری چرخشی است که با اتصال به انواع هندپیسها (توربین، آنگل، هندپیس مستقیم) برای برش، تراش، حذف پوسیدگی، آمادهسازی کاویتی، پرداخت و فینیشینگ استفاده میشود.
فرزها از نظر جنس، شکل، گریت، نوع شنک و قطر هد تنوع بالایی دارند و هر کدام کاربرد مشخصی در پروسیجرهای کلینیکی دارند. اهمیت انتخاب درست فرز نه تنها در افزایش کارایی پزشک تاثیر دارد، بلکه در کاهش آسیب به بافتهای نرم، جلوگیری از شکستگی ابزار و حفظ سلامت بیمار کاربرد دارد.
ما در سایت رازدنت با تمرکز بر برندهای معتبر مانند Profa، Jota، Lusterdent، RDT و Ronvig گزینههای متنوعی ارائه میدهند. اما پیش از خرید فرز دندانپزشکی، میتوانید از مشاورین ما کمک بگیرید تا محصول مورد نیاز خودتان را راحت تر انتخاب کنید.
اجزای تشکیلدهنده فرز دندانپزشکی
هر فرز از سه بخش اصلی تشکیل میشود:
- Shank (شنک): بخش اتصال به هندپیس
- Neck (گردن): انتقالدهنده نیرو
- Head (هد فعال): بخش برشدهنده
طراحی نامناسب گردن یا هد میتواند باعث لرزش، کاهش کنترل و افزایش احتمال شکست فرز شود؛ موضوعی که در کارهای دقیق مانند لمینیت یا پروتز ثابت اهمیت حیاتی دارد.
انواع شنک فرز و سازگاری با هندپیس
انتخاب شنک اشتباه یکی از شایعترین دلایل شکستن فرز است.
- FG (Friction Grip): مخصوص توربینها، سرعت بالا
- RA (Latch / Right Angle): مخصوص آنگل
- HP (Handpiece): مخصوص هندپیس مستقیم (لابراتواری)
قبل از خرید، حتماً نوع هندپیس خود را بررسی کنید.
چگونه کاتالوگ و کد ISO فرز دندانپزشکی را بخوانیم؟
استاندارد ISO یک سیستم بینالمللی نامگذاری فرزهاست که اطلاعات حیاتی را منتقل میکند:
- نوع شنک
- شکل فرز
- قطر هد
- جنس و گریت (در فرزهای الماسی)
Order No چیست؟
کد اختصاصی هر برند که مشخصات دقیقتری مانند طول شنک، نوع شیارها، طراحی هد و کاربرد تخصصی را مشخص میکند.
نکته حرفهای: دندانپزشکی که بتواند کاتالوگ فرز را بخواند، وابسته به فروشنده نیست.
طبقهبندی انواع فرز دندانپزشکی بر اساس جنس: کدام برای کار شما مناسب است؟
فرزها بر اساس جنس ساخته شده به دستههای اصلی تقسیم میشوند. هر جنس ویژگیهای منحصربهفردی دارد که بر سرعت برش، دوام و کاربرد تأثیر میگذارد. بیایید جزئیات را بررسی کنیم.
فرزهای فولادی یا استیل: این فرزها ارزانترین گزینه هستند و برای برشهای اولیه و کارهای سبک مانند تراش عاج نرم مناسباند. دوام آنها کم است و پس از چند بار استفاده کند میشوند، اما برای مبتدیان ایدهآلاند. دربرخی منابع تأکید شده که فرز استیل برای پوسیدگیهای سطحی عالی است، اما منابع علمی توصیه میشود فقط برای فینیشینگ استفاده شود.
فرزهای کاربایدی (Carbide Burs): ساختهشده از تنگستن کارباید، این فرزها سرعت برش بالا و دوام بیشتری (تا ۵۰ برابر فولادی) دارند. ایدهآل برای برش کامپوزیت، آمالگام و مینا. فرز کاربایدی برای کندن ترمیمهای قدیمی بینظیر است، و برخی از آنها با شیارهای متقاطع، لرزش کمتری ایجاد میکنند.
فرزهای الماسی (Diamond Burs): با ذرات الماس الکتروپلیتشده، سختترین مواد مانند مینای دندان و سرامیک را تراش میدهند. طول عمر بالا (تا ۱۰۰ مورد استفاده) اما حساس به استریلیزاسیون مکرر. نکته مهم اینکه فرزهای الماسی برای بافتهای نرم مناسب نیستند، زیرا گرمای زیادی تولید میکنند. در بازار جهانی، grit (دانهبندی) از coarse (برای برش) تا super-fine (برای پالیشینگ) متغیر است.
فرزهای سرامیکی: بهترین برای حذف پوسیدگی بدون آسیب به عاج سالم و برداشتن آمالگام. کملرزش و غیرچسبنده به مواد ترمیمی.
فرزهای پلیمری: نرم و انعطافپذیر، برای فینیشینگ و پالیشینگ کامپوزیتها و رزینها استفاده میشوند. دوام کم اما ایمن برای سطوح حساس.
گریت (Grit) فرز الماسی و مفهوم رنگبندی
- Coarse: برش اولیه
- Medium: فرمدهی
- Fine / Extra‑Fine: فینیشینگ و پرداخت نهایی
استفاده نادرست از گریت زبر در مراحل پایانی، باعث آسیب سطحی و کاهش کیفیت ترمیم میشود.
انتخاب فرز بر اساس مادهای که میتراشید (Intent Killer Section)
- مینا و عاج: الماسی متوسط → فاین
- کامپوزیت: کاربایدی Cross‑cut یا سرامیکی
- آمالگام: کاربایدی پرهدار
- سرامیک و زیرکونیا: الماسی مخصوص سرامیک
- PMMA / Acrylic: کاربایدی یا پلیمری
انواع فرز بر اساس شکل و کاربرد
شکل فرز بر دقت کار تأثیر مستقیم دارد.
فرز گرد یا توپی (Round Burs)
برای ایجاد حفرههای اولیه، دسترسی به پوسیدگی عمیق و undercutها. در ترمیمهای کلاس II عالی عمل میکند.
فرز گلابی شکل (Pear Burs)
ایدهآل برای حفرههای کلاس I آمالگام و تراش gold foil. شیب ملایم آن حفظ مورفولوژی دندان را تضمین میکند.
فرز استوانهای (Cylindrical Burs)
پرکاربردترین نوع برای تراش گسترده، فیشورها و سطوح اکلوزال. مدلهای نوک صاف برای porcelain، نوک گرد برای شیارهای هدایتکننده و نوک تیز برای برش دقیق.
فرز مخروطی وارونه (Inverted Cone)
برای کاویتههای retentive و دسترسی به نواحی پروگزیمال. در آمادهسازی روکشها بیرقیب است.
فرز شعله شمعی یا فلیمی (Flame Burs)
برای gingival bevel در پروتزهای PFM و finish line knife-edge. طول گردن بلند آن دسترسی به نواحی posterior را آسان میکند.
فرز تخممرغی یا فوتبالی (Egg/Football Burs)
تراش سطوح قوسدار پالاتال و لینگوال، به ویژه در پروتزهای ثابت قدامی.
فرز بشکهای یا برل (Barrel Burs)
حفظ شیبهای کاسپ و تراش اکلوزال بدون تغییر مورفولوژی.
فرز سوزنی (Needle Burs)
برای دیوارههای پروگزیمال و لمینیتها، با مدل wavy head برای depth cut.
فرز تورپیدو یا سرپهن (Torpedo Burs)
مشخص کردن خط ختم چمفر و finish line در روکشها.
فرزهای لابراتواری
مانند دیسکی (Wheel Bur) برای برش عمیق اکلوزال و ball mill برای مدلسازی.
راهنمای خرید فرز دندانپزشکی
۱. نیاز کلینیکی را ارزیابی کنید: برای ترمیمی، کاربایدی/الماسی؛ برای جراحی، سرامیکی.
۲. کیفیت و برند را اولویت دهید: برخی برند ها کیفیت بالاتری دارند و احتمال شکست را کمتر میکنند.
۳. grit و سرعت را بررسی کنید: Coarse برای برش، fine برای فینیشینگ. سرعت FG تا ۴۰۰k RPM.
۴. تعداد و پک را انتخاب کنید: پکهای ۱۰۴ عددی اقتصادیترند.
۵. قیمت را مقایسه: برای اینکار میتوانید قیمت ها را به راحتی با یکدیگر مقایسه کنید.
۶. استریلیزاسیون و ایمنی: اتوکلاوپذیر تا ۱۳۵ درجه، بدون نیکل برای آلرژی.
نگهداری و افزایش عمر فرزها
- پس از هر استفاده، با التراسونیک تمیز کنید.
- استریل در اتوکلاو طبق دستور سازنده، اما استریل کردن فرزهای الماسی را محدود کنید.
- علائم کندی: لرزش، گرما، برش کند – هر ۱۰-۲۰ مورد تعویض.
- ذخیره در جعبه ضد رطوبت و یا جا فرزی مناسب.
جمع بندی مطالب
اگر بخواهید یک فرز با کیفیت و قیمت مناسب بخرید، بهتر است نکات زیر را مد نظر قرار دهید:
۱- جنس مناسب فرز و کیفیت ساخت
۲- قدرت برش فرز
۳- طول عمر و قابلیت استفاده مجدد از آن
۴- تطبیق کامل با هندپیس مطب
۵- کاربرد وچند منظوره بودن در موارد مختلف
سؤالات متداول
1. فرق فرز FG، RA و HP چیست؟
فرزهای FG (Friction Grip) مخصوص توربین و دارای سرعت بسیار بالا هستند، در حالیکه RA (Right‑Angle) برای آنگل استفاده میشوند و قفل درگیرکننده دارند.
فرزهای HP (Handpiece) مخصوص هندپیس مستقیم و کارهای لابراتواریاند و قطر شنک آنها بزرگتر است.
انتخاب اشتباه بین این سه، باعث لرزش یا شکستن فرز میشود.
2. چرا فرز در حین کار میسوزاند یا گرما تولید میکند؟
علت اصلی، استفادهی طولانی از فرز کند یا فشار بیش از حد روی دندان است. عدم آبپاشی کافی، گریت زبر و دور بالای نامناسب نیز گرما را افزایش میدهد.
برای جلوگیری از سوختگی بافت، به RPM توصیهشده سازنده و سیستم آبپاش مداوم توجه کنید.
3. فرز الماسی زبر، متوسط و نرم چه تفاوتی دارند؟
شکل هد در هر سه یکسان است، اما زبری یا Grit سطح الماسها متفاوت است:
- Coarse (سبز): تراش اولیه و برداشت سریع.
- Medium (آبی): فرمدهی متوسط.
- Fine (قرمز / زرد): فینیشینگ و پرداخت نهایی.
استفاده از گریت زبر در مرحلهی فینیشینگ باعث تخریب سطحی و کاهش چسبندگی باندینگ میشود.
4. فرز کاربایدی یا الماسی؛ کدام بهتر است؟
هیچکدام مطلقاً بهتر نیستند؛ بسته به مادهی تراش انتخاب میشوند.
فرز کاربایدی برای کامپوزیت، آمالگام و فلزات عالی است؛
اما برای مینا، زیرکونیا و سرامیک باید از فرز الماسی استفاده شود تا سطح صاف و کنترل گرما بهتر باشد.
5. Cross‑cut در فرز کاربایدی یعنی چه؟
Cross‑cut یعنی شیارهای ضربدری روی هد فرز که باعث خردشدن تراشهها، کاهش لرزش و برش نرمتر میشود.
این طراحی برای برداشت آمالگام، کامپوزیت سخت یا فلزات بسیار مؤثر است.
6. هر فرز چند بار قابل استفاده است؟
تعداد دفعات استفاده به جنس، گریت، نحوهی ضدعفونی، و دستور سازنده بستگی دارد.
در کلینیکهای استاندارد، فرز الماسی معمولاً تا ۵–۱۰ مرتبه قابل استفاده ایمن است.
اگر هد تغییر رنگ، لرزش، یا کندی نشان دهد، حتماً تعویض شود.
تأیید شده توسط تیم تحریریه رازدنت
محتوای این مقاله صرفا برای افزایش آگاهی شماست. قبل از هرگونه اقدام، جهت درمان از پزشک خود مشاوره بگیرید.
منابع
· https://www.clinicalresearchdental.com
· NSK Rotary Instruments Technical Manual
· SS White Carbide Bur Catalogue, 2025
